این مطلب آموزش عمومی است و جایگزین ارزیابی پزشک یا متخصص تغذیه برای یک کودک مشخص نیست. شرایط رشد، سابقه‌ی پزشکی، مهارت‌های خوردن و نیازهای تغذیه‌ای هر کودک می‌تواند متفاوت باشد.
زیر یک سال، کودک هنوز در حال یادگیری خوردن، شناخت مزه‌ها و کنار آمدن با بافت‌های مختلف است. در سنین نوپایی نیز استقلال‌طلبی، اشتهای متغیر و محتاط شدن در برابر بعضی غذاها می‌تواند بر غذا خوردن اثر بگذارد.
والدین معمولاً رفتارهایی مانند این موارد را بدغذایی می‌نامند:
اما یک یا دو مورد از این رفتارها به‌تنهایی برای تشخیص یک اختلال تغذیه‌ای کافی نیست. بسیاری از کودکان برای پذیرفتن غذاهای جدید به مواجهه‌های مکرر نیاز دارند و ممکن است در دوره‌هایی انتخاب‌گرتر شوند.
مسئله مهم‌تر از تعداد قاشق‌هایی که کودک در یک وعده خورده، الگوی کلی غذا خوردن، رشد، مهارت‌های خوردن و وضعیت سلامت اوست.
کودک در حدود ۶ ماهگی تازه وارد مرحله‌ی غذای کمکی می‌شود. او باید به‌تدریج یاد بگیرد غذا را در دهان مدیریت کند، با قاشق یا غذاهای مناسب دست‌گرفتن آشنا شود و طعم‌ها و بافت‌های مختلف را تجربه کند. بنابراین اگر نوزاد در دفعات اول مقدار کمی می‌خورد یا غذایی را نمی‌پذیرد، لزوماً به این معنا نیست که بدغذا شده است.
در ۹ ماهگی بهتر است فقط به این سؤال نگاه نکنیم که «چند قاشق خورد؟». تنوع تجربه‌های غذایی، توانایی مدیریت بافت متناسب با سن، وضعیت شیر خوردن و روند رشد نیز اهمیت دارند. اگر کودک بالای ۹ ماه تقریباً بیشتر غذاهای جامد را رد می‌کند و مسئله مداوم است، بهتر است موضوع با پزشک یا متخصص بررسی شود.
حدود یک سالگی، کودک از دوره‌ی ابتدایی غذای کمکی به سمت مشارکت بیشتر در غذای خانواده حرکت می‌کند و هم‌زمان ممکن است اشتها در طول روز یا از یک روز به روز دیگر تغییر کند. عوامل مؤثر می‌توانند این‌ها باشند:
گاهی والد تصور می‌کند مشکل «اشتها» است، در حالی که مسئله‌ی اصلی شرایط وعده‌ی غذایی است. اگر کودک می‌داند بعد از رد کردن غذای اصلی فوراً غذای محبوب دیگری دریافت می‌کند، یا هر لقمه با خواهش و حواس‌پرتی همراه شده، الگوی وعده به‌مرور پیچیده‌تر می‌شود.
هدف، گرسنه نگه داشتن کودک یا مجبور کردن او نیست؛ هدف ایجاد یک ساختار قابل پیش‌بینی برای وعده‌ها و میان‌وعده‌ها، همراه با احترام به نشانه‌های گرسنگی و سیری است.
کودک دو ساله فقط در حال خوردن نیست؛ در حال تمرین استقلال هم هست. «نه» گفتن، انتخاب کردن و تغییر نظر بخشی از رفتار روزمره‌ی او شده است. عوامل مؤثر می‌توانند شامل این‌ها باشند:
در دوره‌ی نوپایی بهتر است هدف را از «وادار کردن کودک به خوردن» به ساختن یک رابطه‌ی سالم‌تر با غذا تغییر دهیم. والد مسئول فراهم کردن شرایط مناسب غذا خوردن است؛ از جمله انتخاب غذای مناسب، زمان و محل وعده. کودک نیز باید فرصت داشته باشد بر اساس نشانه‌های گرسنگی و سیری خود واکنش نشان دهد.
این نگاه معمولاً آرام‌تر از جنگ بر سر «یک قاشق دیگر» است.
در سه سالگی دامنه‌ی ترجیحات غذایی کودک ممکن است واضح‌تر شده باشد. این موارد را بررسی کنید:
اگر کودک فقط تعداد بسیار محدودی غذا می‌خورد یا خوردن غذاهای مختلف باعث تنش شدید در خانواده شده است، به‌جای تمرکز بر «چقدر خورد؟» بپرسید چه غذاهایی را می‌پذیرد، چه بافت‌هایی را رد می‌کند، آیا گروه‌های غذایی مختلف در رژیم او حضور دارند، آیا محدودیت غذایی در حال بیشتر شدن است و روند رشد کودک چگونه است.
اگر کودک سالم است، رشد مناسبی دارد و با وجود چند ترجیح غذایی تنوع قابل قبولی می‌خورد، وضعیت او با کودکی که تعداد بسیار محدودی غذا می‌پذیرد یکسان نیست. «بدغذا بودن» یک برچسب کلی است و برای تصمیم‌گیری دقیق‌تر باید رفتارهای واقعی کودک مشخص شوند.
اگر محدودیت غذایی تا سن مدرسه ادامه پیدا کرده است، اجبار، تهدید، رشوه یا پنهان کردن مکرر غذا مسئله‌ی اصلی را روشن نمی‌کند. بهتر است سابقه‌ی طولانی انتخاب‌گری، نگرانی از مزه یا بافت خاص، ترس مرتبط با خفگی یا استفراغ، تجربه‌های ناخوشایند قبلی، شرایط وعده‌های خانوادگی و وضعیت رشد توسط متخصص بررسی شوند.
اگر بخواهیم علت‌ها را به‌جای سن دسته‌بندی کنیم، معمولاً باید چند حوزه را هم‌زمان بررسی کرد:
دو کودک ممکن است هر دو «کم غذا بخورند»، اما علت رفتارشان کاملاً متفاوت باشد. بهترین راهکار همیشه از شناخت علت و الگوی واقعی غذا خوردن همان کودک شروع می‌شود، نه از یک فهرست ثابت غذا یا یک محصول اشتهاآور.
بهتر است به‌جای جست‌وجوی یک «درمان فوری»، ابتدا الگوی غذا خوردن کودک بررسی شود. در بسیاری از موقعیت‌های غیرپزشکی، تغییر چند رفتار روزمره نقطه‌ی شروع مناسبی است:
اولین قدم این است که مشخص کنیم با چه نوع مسئله‌ای روبه‌رو هستیم. از خودتان بپرسید:
وقتی این تصویر روشن‌تر شود، پیدا کردن راهکار مناسب بسیار ساده‌تر از زمانی است که فقط برچسب «بدغذا» به کودک می‌زنیم.
همه‌ی انتخاب‌گری‌های غذایی اورژانسی یا بیماری نیستند، اما بعضی نشانه‌ها ارزش بررسی تخصصی دارند:
اگر کودک هنگام غذا خوردن دچار خفگی واقعی، مشکل تنفس یا علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم زبان یا صورت شد، این موضوع با بدغذایی معمول متفاوت است و نیاز به اقدام فوری پزشکی دارد.
گاهی کودک غذایی را رد می‌کند چون هنوز آماده‌ی مدیریت آن بافت نیست. برای کاهش خطر خفگی:
اگر درباره‌ی مناسب بودن بافت برای سن کودک مطمئن نیستید، بهتر است از توصیه‌ی فردی پزشک یا متخصص تغذیه‌ی آشنا با تغذیه‌ی کودک استفاده کنید.
رد کردن یک غذا به‌تنهایی به معنی حساسیت غذایی نیست. از طرف دیگر، اگر خوردن یک ماده‌ی غذایی با کهیر گسترده، تورم صورت یا زبان، استفراغ قابل توجه، خس‌خس یا مشکل تنفس همراه شده است، موضوع نیازمند بررسی پزشکی است.
برای نوزادانی که سابقه‌ی اگزمای شدید یا آلرژی غذایی دارند، نحوه‌ی معرفی برخی مواد آلرژن ممکن است به توصیه‌ی اختصاصی پزشک نیاز داشته باشد. همچنین آجیل کامل برای نوزاد و کودک خردسال خطر خفگی دارد و شکل ارائه‌ی آن باید متناسب با سن باشد.
والدینی که این عبارت را جست‌وجو می‌کنند معمولاً به دنبال یک راه سریع برای افزایش اشتهای کودک هستند؛ برای مثال عرقیات، ترکیبات گیاهی یا مواد موسوم به «اشتهاآور». اما بدغذایی یک علت واحد ندارد و بدون شناخت سن، رشد، رژیم غذایی، بیماری‌های زمینه‌ای و علت واقعی کم‌خوری، توصیه‌ی یک ترکیب خوراکی برای همه‌ی کودکان منطقی نیست.
برای نوزادان و کودکان خردسال ایمنی، مقدار مصرف و تداخل احتمالی فرآورده‌های گیاهی اهمیت ویژه دارد. به همین دلیل در این مقاله نسخه‌ی گیاهی یا درمان سنتی مشخصی پیشنهاد نمی‌کنیم؛ اگر قصد استفاده از مکمل یا فرآورده‌ی اشتهاآور دارید، ابتدا موضوع را با پزشک کودک مطرح کنید.
بسیاری از والدین دوست دارند تجربه‌ی خانواده‌های دیگر را هم بخوانند. این تجربه‌ها ممکن است برای احساس همدلی یا پیدا کردن پرسش‌های جدید مفید باشند، اما تجربه‌ی یک کودک نسخه‌ی مناسب کودک دیگر نیست.
سن، رشد، بیماری‌ها، مقدار شیر، رژیم غذایی، مهارت جویدن و بلع، شرایط خانوادگی و حتی تعریف والد از «کم‌خوری» می‌تواند متفاوت باشد. بنابراین تصمیم‌های پزشکی یا استفاده از دارو و مکمل نباید فقط بر اساس تجربه‌ی کاربران انجمن‌ها انجام شود.
به‌جای اینکه یک «ناهار جادویی» پیدا کنیم، بهتر است وعده را قابل پیش‌بینی و کم‌تنش طراحی کنیم. برای کودکی که از نظر سنی آماده‌ی غذای خانواده است، یک وعده می‌تواند شامل این‌ها باشد:
برای یک کودک بالای یک سال، بسته به رژیم خانواده می‌توان ترکیب‌هایی مانند برنج نرم با خوراک مرغ و سبزیجات، عدسی با نان مناسب سن، یا کوکو و کتلت خانگی با اجزای ایمن را در نظر گرفت. این مثال‌ها برنامه‌ی غذایی فردی نیستند و برای کودک دارای آلرژی، بیماری یا مشکل رشد باید شخصی‌سازی شوند.
لازم نیست برای کودک بدغذا هر شب غذای کاملاً جداگانه پخته شود. می‌توان غذای خانواده را در صورت مناسب بودن، با تغییر بافت، ادویه، اندازه یا شیوه‌ی سرو با مهارت کودک هماهنگ کرد؛ به شرطی که حداقل یک جزء آشنا هم در دسترس باشد و کودک مجبور به خوردن همه‌ی اجزا نباشد.
برنامه‌ی غذایی فقط لیستی از غذاها نیست. یک برنامه‌ی خوب باید سن کودک، روند رشد، مقدار و زمان شیر، ساختار وعده‌ها و میان‌وعده‌ها، غذاهای پذیرفته‌شده و ردشده، تنوع گروه‌های غذایی، مهارت جویدن و بلع، آلرژی یا محدودیت پزشکی و شرایط وعده‌های خانوادگی را در نظر بگیرد.
اگر کودک غذایی را نمی‌پذیرد، مجبور نیستیم آن ماده را برای همیشه حذف کنیم؛ می‌توان آن را در مقدار کوچک‌تر، کنار غذای آشنا، با شکل سرو متفاوت، در وعده‌ای دیگر و بدون فشار دوباره ارائه کرد.
اگر به برنامه‌ای متناسب با سن، وزن و شرایط کودک خودتان نیاز دارید، سفارش برنامه‌ی غذایی اختصاصی از این بخش انجام می‌شود.
غذای کمکی قرار است در شروع، مکمل شیر باشد، نه اینکه ناگهان جای آن را بگیرد. اگر بعد از شروع غذای کمکی میزان شیر خوردن نوزاد به‌طور محسوسی کاهش پیدا کرده است، بهتر است مقدار غذای کمکی، زمان‌بندی وعده‌ها، بیماری یا ناراحتی کودک و روند رشد او بررسی شود.
برای نوزاد زیر یک سال، کاهش قابل توجه دریافت شیر یا نگرانی درباره‌ی رشد موضوعی است که بهتر است درباره‌ی آن توصیه‌ی فردی از پزشک یا متخصص تغذیه دریافت شود.
اگر مرتب احساس می‌کنید:
ارزیابی دقیق‌تر الگوی غذا خوردن می‌تواند کمک کند مسئله به اجزای مشخص‌تری تقسیم شود. در مشاوره، به‌جای ارائه‌ی نسخه‌ی یکسان برای همه‌ی کودکان، شرایط کودک، وعده‌های غذایی و رفتارهای پیرامون غذا خوردن دقیق‌تر بررسی می‌شود.
بدغذایی کودک همیشه به معنی «بی‌اشتهایی» نیست و برای همه‌ی سنین هم یک تعریف ندارد. در بیشتر موقعیت‌ها، هدف مناسب این نیست که کودک را مجبور کنیم مقدار مشخصی غذا بخورد؛ هدف این است که شرایطی ایمن، آرام و قابل پیش‌بینی برای یادگیری و تجربه‌ی غذا فراهم کنیم و در عین حال علائم هشدار را نادیده نگیریم.
ابتدا الگوی کلی غذا خوردن، رشد، وعده‌ها و غذاهای پذیرفته‌شده‌ی کودک را بررسی کنید و از اجبار یا جنگ بر سر غذا پرهیز کنید. ارائه‌ی منظم غذا، قرار دادن یک گزینه‌ی آشنا در کنار غذای جدید و توجه به نشانه‌های گرسنگی و سیری می‌تواند نقطه‌ی شروع مناسبی باشد.
نه لزوماً. مقدار خوردن کودک می‌تواند بین وعده‌ها متفاوت باشد. بهتر است الگوی چند روز، وضعیت رشد، سلامت و تنوع کلی رژیم غذایی را ببینیم؛ اگر کاهش خوردن مداوم یا همراه با علائم نگران‌کننده است، بررسی تخصصی لازم می‌شود.
لازم نیست او را مجبور به خوردن غذای دیگر کنید، اما بهتر است تمام برنامه‌ی غذایی هم فقط حول غذای محبوب او شکل نگیرد. می‌توان یک گزینه‌ی آشنا را کنار غذای خانواده و مقدار کوچکی از غذای جدید قرار داد.
گرسنه نگه داشتن عمدی کودک راهکار مناسبی نیست. هدف، ایجاد فاصله‌ی منطقی بین وعده‌ها و میان‌وعده‌ها و کمک به شکل‌گیری چرخه‌ی طبیعی گرسنگی و سیری است، نه محروم کردن کودک از غذا.
زیر یک سال کودک هنوز در حال یادگیری خوردن است؛ کم خوردن در دفعات اول لزوماً بدغذایی نیست. اما اگر کودک بالای ۹ ماه بیشتر غذاهای جامد را رد می‌کند یا نگرانی درباره‌ی رشد وجود دارد، بررسی تخصصی مناسب‌تر است.
استفاده از دارو، مکمل یا فرآورده‌ی گیاهی برای افزایش اشتها بدون ارزیابی پزشک کودک توصیه نمی‌شود؛ ابتدا باید علت کم‌خوری مشخص شود.
این مطلب محتوای آموزشی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. اگر بدغذایی شدید یا طولانی شده، رشد کودک نگران‌کننده است، غذا خوردن با درد، خفگی یا مشکل بلع همراه است یا مطمئن نیستید رفتار کودک متناسب با سن اوست، ارزیابی فردی توسط متخصص مناسب‌تر از آزمون‌وخطای طولانی است.
مسیر اصلاح رفتار غذایی کودک را مرحله‌به‌مرحله و بدون آزمون‌وخطا یاد بگیرید.
مشاهده‌ی دورههادر مشاوره، وعده‌های غذایی و رفتار کودک شما بررسی و مسیر پیشنهادی مشخص می‌شود.
رزرو مشاورهبدغذایی و رفتار غذایی ایستگاه سوم است. هر جا سؤال بعدی‌تان بود، مسیر را از همان ایستگاه ادامه دهید.
