این مقاله برای آموزش عمومی والدین نوشته شده و جایگزین تشخیص، ویزیت یا برنامه درمانی اختصاصی برای یک کودک نیست. در صورت بروز واکنش شدید یا مشکوک به آنافیلاکسی باید فوراً از خدمات اورژانسی استفاده شود.
حساسیت غذایی در کودکان می‌تواند با علائم پوستی، گوارشی، تنفسی یا ترکیبی از این علائم ظاهر شود. در این راهنما درباره علائم، علت‌ها، تشخیص، تست آلرژی، پیشگیری و مدیریت آلرژی غذایی صحبت می‌کنیم.
در زبان روزمره معمولاً هر واکنش ناخوشایند به یک غذا را «حساسیت غذایی» می‌نامیم. اما از نظر پزشکی، واکنش‌های غذایی انواع مختلفی دارند. در آلرژی غذایی، سیستم ایمنی بدن نسبت به یک ماده غذایی واکنش نشان می‌دهد؛ این واکنش ممکن است سریع ایجاد شود یا در بعضی انواع آلرژی با تأخیر ظاهر شود. در مقابل، بعضی واکنش‌های غذایی به سیستم ایمنی ارتباطی ندارند و در گروه عدم تحمل غذایی قرار می‌گیرند.
این دو اصطلاح نباید به جای یکدیگر استفاده شوند. در آلرژی غذایی سیستم ایمنی در واکنش نقش دارد و بعضی واکنش‌ها می‌توانند شدید باشند. در عدم تحمل غذایی مکانیسم متفاوتی وجود دارد و معمولاً مشکلاتی مانند نفخ، درد شکم یا تغییرات گوارشی مطرح هستند. برای مثال، عدم تحمل لاکتوز با آلرژی به پروتئین شیر گاو یکسان نیست.
کودکی که یک ماده غذایی را خوب هضم نمی‌کند الزاماً به آن ماده آلرژی ندارد؛ و تصمیم درباره حذف یا نگه داشتن آن غذا در برنامه، به همین تفاوت بستگی دارد.
در برخورد با حساسیت غذایی کودک معمولاً چهار سؤال مهم‌تر از همه هستند:
علائم آلرژی غذایی می‌توانند از کودکی به کودک دیگر متفاوت باشند. همچنین سرعت شروع علائم یکی از اطلاعات مهم برای تشخیص نوع واکنش است.
بعضی واکنش‌های آلرژیک مدت کوتاهی پس از خوردن غذا ایجاد می‌شوند و ممکن است شامل این موارد باشند:
وجود یک علامت به‌تنهایی برای تشخیص آلرژی غذایی کافی نیست. زمان شروع علائم، نوع غذایی که مصرف شده، مقدار آن و اینکه آیا واکنش در مواجهه‌های قبلی نیز تکرار شده، اهمیت زیادی دارد.
همه آلرژی‌های غذایی بلافاصله بعد از غذا ظاهر نمی‌شوند. در بعضی انواع آلرژی، علائم ممکن است با فاصله بیشتری ایجاد شوند و بیشتر دستگاه گوارش یا پوست را درگیر کنند؛ مانند استفراغ مکرر، اسهال، تغییرات مدفوع، بعضی مشکلات پوستی یا اختلال در رشد.
اما این علائم اختصاصی آلرژی غذایی نیستند. استفراغ، رفلاکس، یبوست، اسهال یا بدغذایی می‌توانند دلایل مختلفی داشته باشند؛ بنابراین صرف وجود یک علامت گوارشی نباید باعث حذف چند ماده غذایی از برنامه کودک شود.
شدیدترین نوع واکنش آلرژیک آنافیلاکسی است. علائمی مانند موارد زیر پس از مصرف یک غذای مشکوک می‌توانند نشانه یک واکنش جدی باشند:
در چنین شرایطی نباید منتظر ماند تا علائم خودبه‌خود برطرف شوند. اگر کودک برنامه اضطراری و داروی اپی‌نفرین/آدرنالین تجویزشده دارد، باید مطابق برنامه پزشکی او عمل شود و هم‌زمان خدمات اورژانسی دریافت شود.
در آلرژی غذایی، سیستم ایمنی یک پروتئین غذایی را به‌اشتباه به‌عنوان عامل تهدیدکننده شناسایی می‌کند و نسبت به آن واکنش نشان می‌دهد. اما اینکه چرا یک کودک به یک غذا آلرژی پیدا می‌کند معمولاً پاسخ یک‌عاملی ندارد؛ عوامل ژنتیکی، وجود بعضی بیماری‌های آلرژیک مانند اگزما، وضعیت سد پوستی و عوامل محیطی ممکن است در احتمال ایجاد آلرژی نقش داشته باشند.
بنابراین معمولاً نمی‌توان آلرژی غذایی یک کودک را به یک غذای خاص در دوران بارداری، یک اشتباه غذایی والدین یا یک عامل منفرد نسبت داد.
تقریباً هر غذایی می‌تواند باعث واکنش آلرژیک شود، اما برخی مواد غذایی بیشتر مطرح هستند:
شایع بودن یک غذا به‌عنوان آلرژن به این معنا نیست که باید آن را از برنامه همه نوزادان حذف کرد یا معرفی آن را تا سنین بالاتر به تأخیر انداخت.
تشخیص درست شاید مهم‌ترین بخش مدیریت حساسیت غذایی باشد. هدف فقط پیدا کردن یک تست مثبت نیست؛ باید مشخص شود آیا کودک واقعاً هنگام خوردن آن غذا واکنش بالینی دارد یا خیر.
ارزیابی معمولاً با یک شرح‌حال دقیق شروع می‌شود. اطلاعاتی مانند موارد زیر اهمیت دارند:
گاهی همین الگوی زمانی اطلاعات بیشتری از انجام مجموعه بزرگی از آزمایش‌های غیرهدفمند می‌دهد.
تست آلرژی زمانی مفید است که بر اساس شرح‌حال، یک یا چند غذای مشخص واقعاً مشکوک باشند. در بعضی آلرژی‌های غذایی ممکن است از تست پوستی (Skin Prick Test) یا آزمایش خون specific IgE استفاده شود؛ اما نتیجه باید حتماً در کنار سابقه کودک تفسیر شود.
خیر. مثبت شدن تست ممکن است نشان دهد سیستم ایمنی نسبت به یک غذا حساس شده است، اما این موضوع به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که خوردن آن غذا در کودک واکنش بالینی ایجاد می‌کند. به همین دلیل انجام «پنل آلرژی» برای تعداد زیادی ماده غذایی، بدون شرح‌حال مرتبط، می‌تواند به نتایج گمراه‌کننده و حذف غیرضروری غذاها منجر شود.
در بعضی شرایط نتیجه شرح‌حال و تست‌ها برای تأیید یا رد آلرژی کافی نیست. در این موارد ممکن است متخصص چالش خوراکی (Oral Food Challenge) را پیشنهاد کند؛ غذا بر اساس پروتکل مشخص و در شرایط کنترل‌شده داده می‌شود تا تحمل یا واکنش کودک بررسی شود. چالش خوراکی برای کودکی که سابقه واکنش آلرژیک داشته، آزمایشی نیست که والدین خودسرانه در خانه انجام دهند.
در بعضی انواع غیر IgE-mediated، تست پوستی یا آزمایش IgE ممکن است ابزار مناسبی برای تأیید تشخیص نباشد. بسته به شرح‌حال، ممکن است حذف برنامه‌ریزی‌شده غذای مشکوک و سپس بازمعرفی کنترل‌شده آن بخشی از فرآیند تشخیص باشد. به‌خصوص وقتی قرار است یک گروه غذایی مهم برای چند هفته حذف شود، این کار بهتر است با برنامه مشخص و توجه به کفایت تغذیه انجام شود.
وجود کلمه «تست حساسیت غذایی» روی یک آزمایش به معنای معتبر بودن آن برای تشخیص آلرژی نیست. برخی روش‌هایی که در فضای مجازی یا مراکز غیرتخصصی تبلیغ می‌شوند، نباید جایگزین شرح‌حال، تست‌های استاندارد و ارزیابی متخصص شوند. اگر نتیجه آزمایشی فهرست بسیار طولانی از مواد غذایی ممنوع ارائه کرده است، قبل از حذف آن غذاها بهتر است نتیجه از نظر بالینی بررسی شود.
دوره شروع غذای کمکی زمانی است که والدین برای اولین بار با تعداد زیادی ماده غذایی جدید روبه‌رو می‌شوند؛ بنابراین نگرانی درباره آلرژی کاملاً قابل انتظار است. اما هدف نباید این باشد که برای پیشگیری از هر واکنش احتمالی، غذاهای مختلف را برای مدت طولانی به تعویق بیندازیم.
هیچ روش واحدی نمی‌تواند تضمین کند که یک کودک هرگز دچار آلرژی غذایی نشود. با این حال، رویکرد به معرفی غذاهای آلرژن در سال‌های اخیر تغییر کرده است: برای بیشتر نوزادان، تأخیر طولانی در معرفی غذاهای آلرژن رایج به‌عنوان روش عمومی پیشگیری توصیه نمی‌شود. غذای کمکی باید زمانی شروع شود که نوزاد از نظر رشدی آماده باشد؛ این زمان معمولاً حدود ۶ ماهگی است و شروع غذای جامد پیش از ۴ ماهگی توصیه نمی‌شود.
پس از شروع غذای کمکی و زمانی که نوزاد از نظر رشدی آماده است، غذاهای آلرژن رایج نیز می‌توانند متناسب با سن و مهارت خوردن کودک وارد برنامه شوند. در راهنماهای جدید به‌ویژه بر معرفی تخم‌مرغ کاملاً پخته و بادام‌زمینی به شکل مناسب سن، پس از آغاز غذای کمکی، تأکید شده است.
برای بادام‌زمینی، مغز کامل یا قطعات سخت به نوزاد داده نمی‌شود؛ چون خطر خفگی دارد. بسته به مهارت غذایی کودک می‌توان از شکل‌های ایمن‌تر مانند کره‌ی مغز نرم و رقیق‌شده یا پودر مناسب استفاده کرد.
هنگام معرفی یک آلرژن رایج جدید، بهتر است در همان وعده آلرژن جدید دیگری معرفی نشود تا اگر واکنشی اتفاق افتاد، شناسایی غذای مشکوک آسان‌تر باشد. این به معنی آن نیست که بین هر دو غذای جدید باید چند روز فاصله طولانی ایجاد شود؛ هدف، امکان تشخیص عامل واکنش است.
اگر کودک غذایی را تحمل کرده است، بهتر است آن غذا بخشی از رژیم معمول و متنوع او باقی بماند. راهنمای به‌روزشده برای غذاهای آلرژن تحمل‌شده، ادامه مصرف منظم، حداقل حدود یک بار در هفته، را توصیه می‌کند. بنابراین معرفی یک غذا و سپس حذف طولانی‌مدت آن، هدف معرفی آلرژن را تأمین نمی‌کند.
در کودکانی که سابقه واکنش آلرژیک، آلرژی غذایی شناخته‌شده یا شرایط خاص پزشکی دارند، نحوه معرفی بعضی غذاها ممکن است نیازمند برنامه تخصصی باشد. در چنین شرایطی، نه حذف خودسرانه همه آلرژن‌ها مناسب است و نه امتحان کردن غذایی که قبلاً واکنش جدی ایجاد کرده است.
اگر هنوز در ابتدای مسیر هستید، راهنمای شروع غذای کمکی زمان شروع، اولین غذاها، بافت و ایمنی را کامل‌تر توضیح می‌دهد.
در حوالی یک سالگی، تنوع غذایی کودک بیشتر می‌شود و ممکن است تشخیص ماده‌ای که باعث واکنش شده دشوارتر باشد. اگر کودک پس از غذا علائمی نشان داد، بهتر است این موارد ثبت شوند:
اگر ضایعه پوستی وجود دارد، گرفتن عکس واضح — در صورتی که رسیدگی به کودک را به تأخیر نیندازد — می‌تواند برای بررسی بعدی مفید باشد.
در دو سالگی کودک ممکن است غذاهای ترکیبی بیشتری بخورد؛ بنابراین مشخص کردن غذای مشکوک گاهی دشوارتر است. برای مثال، اگر کودک پس از خوردن کیک دچار کهیر شده باشد، نمی‌توان بدون بررسی نتیجه گرفت که علت حتماً تخم‌مرغ بوده است؛ شیر، گندم، مغزها یا سایر ترکیبات نیز ممکن است مطرح باشند.
خیر. عکس یک ضایعه پوستی ممکن است اطلاعات مفیدی در اختیار پزشک قرار دهد، اما به‌تنهایی برای تشخیص آلرژی غذایی کافی نیست. کهیر، اگزما، بثورات ناشی از عفونت، تحریک پوستی و سایر مشکلات می‌توانند از نظر ظاهری شبیه یکدیگر باشند. حتی قرمزی محدود اطراف دهان بعد از بعضی غذاها ممکن است ناشی از تماس و تحریک پوست باشد. بهتر است به‌جای مقایسه عکس کودک با تصاویر اینترنتی، ارتباط زمانی بین غذا و علائم بررسی شود.
پاسخ به این سؤال به شدت واکنش بستگی دارد.
اگر کودک پس از خوردن غذا دچار مشکل تنفسی، تورم زبان یا گلو، ضعف یا بی‌حالی شدید، افت هوشیاری یا علائم مشکوک به آنافیلاکسی شده است، باید فوراً از خدمات اورژانسی استفاده شود. اگر برای کودک اپی‌نفرین/آدرنالین اضطراری تجویز شده است، باید مطابق برنامه اقدام اختصاصی او استفاده شود.
اطلاعات واکنش را ثبت کنید و برای بررسی علت با پزشک یا متخصص مشورت کنید. به‌خصوص اگر واکنش سریع و واضح بوده است، برای اینکه «مطمئن شوید» دوباره همان غذا را خودسرانه در خانه به کودک ندهید.
اگر آلرژی غذایی تأیید شود، هدف اصلی این است که کودک ایمن بماند و در عین حال رژیم غذایی او تا حد ممکن متنوع و کامل باقی بماند. یک برنامه مدیریت مناسب معمولاً چند بخش دارد.
یکی از مهم‌ترین اصول، پرهیز هدفمند است. اگر کودک به یک ماده غذایی آلرژی تأییدشده دارد، ممکن است لازم باشد همان ماده حذف شود؛ اما این به معنای حذف سایر غذاهای آلرژن نیست. حذف بی‌دلیل چند ماده غذایی می‌تواند تنوع غذایی را کاهش دهد، غذا خوردن کودک را دشوارتر کند، دریافت بعضی مواد مغذی را محدود کند و اضطراب والدین درباره غذا را بیشتر کند.
حذف غذایی در یک کودک با حذف همان غذا در یک بزرگسال متفاوت است. برای مثال، اگر شیر یا گروه غذایی مهم دیگری حذف شود، باید بررسی شود کودک انرژی، پروتئین، چربی، ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیازش را از چه منابعی دریافت خواهد کرد. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بیش از یک غذا از برنامه کودک حذف شده باشد.
برای آلرژی تأییدشده، والدین باید بدانند ماده آلرژن ممکن است با چه نام‌هایی در ترکیبات غذا دیده شود و چه محصولاتی احتمال دارد آن را داشته باشند. همچنین مهدکودک، مدرسه، پرستار یا سایر افرادی که از کودک مراقبت می‌کنند باید از آلرژی او اطلاع داشته باشند.
در کودکانی که آلرژی غذایی تأییدشده دارند — به‌خصوص اگر خطر واکنش جدی مطرح باشد — برنامه اقدام مشخص اهمیت زیادی دارد. والدین و مراقبان باید بدانند:
«درمان حساسیت غذایی کودکان» یکی از جست‌وجوهای رایج والدین است، اما پاسخ آن به نوع آلرژی و شرایط کودک بستگی دارد. در بسیاری از کودکان، بخش اصلی مراقبت شامل تشخیص درست، پرهیز هدفمند از آلرژن تأییدشده، حفظ کیفیت رژیم غذایی و آمادگی برای مدیریت واکنش احتمالی است.
داروهای ضدحساسیت ممکن است برای بعضی واکنش‌های خفیف کاربرد داشته باشند، اما انتخاب دارو، فرم دارویی و مقدار آن باید متناسب با سن و شرایط کودک باشد. در واکنش شدید یا آنافیلاکسی، آنتی‌هیستامین جایگزین اپی‌نفرین/آدرنالین نیست. بنابراین عبارتی مانند «بهترین دارو برای حساسیت غذایی کودکان» می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
والدین گاهی به دنبال «شربت حساسیت» هستند، اما دارو معمولاً برای کنترل یک واکنش یا علامت مشخص استفاده می‌شود و به معنای از بین رفتن علت آلرژی نیست. انتخاب آنتی‌هیستامین یا هر داروی دیگر باید بر اساس سن، وزن، نوع علائم و سابقه پزشکی کودک انجام شود. از داروی کودک دیگری یا دوزهای اینترنتی برای کودک خود استفاده نکنید.
کهیر ممکن است در واکنش آلرژیک دیده شود، اما همه کهیرهای کودکان ناشی از غذا نیستند؛ عفونت‌ها و عوامل دیگر نیز می‌توانند کهیر ایجاد کنند. اگر کهیر بلافاصله بعد از یک غذای مشخص ایجاد شده است، ارتباط آن باید بررسی شود. اگر همراه کهیر علائم تنفسی، تورم زبان یا گلو، ضعف شدید یا سایر علائم سیستمیک وجود دارد، موضوع فقط «درمان کهیر» نیست.
برای بعضی آلرژی‌ها و در بعضی کودکان، درمان‌هایی مانند ایمونوتراپی خوراکی می‌توانند تحت نظر تیم تخصصی بررسی شوند. هدف چنین درمان‌هایی معمولاً افزایش آستانه واکنش و کاهش خطر ناشی از مواجهه تصادفی است و نباید آن را با «خوردن مقدار کمی از آلرژن در خانه برای عادت دادن بدن» اشتباه گرفت. برای برخی بیماران مبتلا به آلرژی IgE-mediated، درمان‌های بیولوژیک نیز در راهنماهای جدید مطرح شده‌اند؛ انتخاب بیمار و ارزیابی سود و خطر این درمان‌ها کاملاً تخصصی است.
برای آلرژی غذایی، درمان خانگی اثبات‌شده‌ای که بتواند جایگزین تشخیص و مدیریت پزشکی شود وجود ندارد. کارهایی که خانواده می‌تواند در خانه انجام دهد بیشتر مربوط به مدیریت آلرژی است:
اما تلاش برای امتحان مجدد یک آلرژن شناخته‌شده یا افزایش تدریجی مقدار آن بدون برنامه متخصص می‌تواند خطرناک باشد.
در حال حاضر درمان گیاهی یا روش طب سنتی که بتوان آن را به‌عنوان جایگزین استاندارد تشخیص و مدیریت آلرژی غذایی کودک توصیه کرد، وجود ندارد. «طبیعی» بودن یک ماده نیز به معنی بی‌خطر بودن آن برای کودک نیست؛ برخی فرآورده‌های گیاهی یا مکمل‌ها ممکن است خود حاوی مواد آلرژن باشند یا با داروها تداخل داشته باشند. اگر خانواده قصد استفاده از مکمل یا فرآورده خاصی را دارد، بهتر است ترکیبات آن پیش از مصرف بررسی شود.
سیر آلرژی غذایی به نوع آلرژن و شرایط کودک بستگی دارد. برخی کودکان با افزایش سن نسبت به بعضی غذاها تحمل پیدا می‌کنند، در حالی که بعضی آلرژی‌ها احتمال بیشتری دارند که طولانی‌مدت باقی بمانند. به همین دلیل، تشخیص آلرژی غذایی لزوماً به معنی حذف مادام‌العمر یک ماده غذایی نیست و پیگیری دوره‌ای اهمیت دارد.
گاهی بله؛ اما تصمیم به بازمعرفی به نوع آلرژی، سابقه واکنش، نتایج بررسی‌ها و شرایط کودک بستگی دارد. در بعضی کودکان بازمعرفی ممکن است طبق برنامه در خانه انجام شود و در بعضی دیگر باید تحت نظارت پزشکی باشد. اگر کودک سابقه واکنش جدی دارد، زمان و روش بازمعرفی را خودسرانه تعیین نکنید.
آلرژی به پروتئین شیر گاو یکی از موضوعاتی است که به‌خصوص در نوزادان و کودکان کم‌سن زیاد مطرح می‌شود. اما علائمی مانند رفلاکس، نفخ، گریه، یبوست یا تغییر مدفوع به‌تنهایی برای تشخیص حساسیت به شیر گاو کافی نیستند.
حذف شیر، به‌خصوص در نوزادان و کودکان خردسال، باید با دقت انجام شود تا دریافت مواد مغذی تحت تأثیر قرار نگیرد؛ به‌ویژه انرژی، پروتئین، چربی و کلسیم باید از منابع جایگزین مناسب سن تأمین شوند.
بررسی تخصصی به‌خصوص در شرایط زیر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند:
این اطلاعات گاهی از یک فهرست طولانی آزمایش‌های پراکنده ارزش تشخیصی بیشتری دارند.
حساسیت غذایی می‌تواند با علائم پوستی، گوارشی، تنفسی یا ترکیبی از این موارد بروز کند. بعضی واکنش‌ها خیلی سریع پس از غذا ایجاد می‌شوند و بعضی دیگر با تأخیر. نوع علائم، زمان شروع و ارتباط آن‌ها با یک غذای مشخص برای تشخیص اهمیت دارد.
برای بررسی آلرژی غذایی یک سن ثابت که قبل از آن انجام همه تست‌ها ممنوع یا بی‌فایده باشد وجود ندارد. نیاز به تست بر اساس شرح‌حال، نوع واکنش و نظر پزشک مشخص می‌شود.
خیر. اگزما و آلرژی غذایی می‌توانند در بعضی کودکان هم‌زمان وجود داشته باشند، اما اگزما به‌تنهایی اثبات‌کننده آلرژی غذایی نیست. حذف غذاهای مختلف تنها به دلیل وجود اگزما می‌تواند باعث محدودیت غیرضروری شود.
برای بیشتر نوزادان، تأخیر طولانی در معرفی غذاهای آلرژن رایج به‌عنوان راهکار عمومی پیشگیری توصیه نمی‌شود. این غذاها می‌توانند پس از شروع غذای کمکی و آمادگی رشدی کودک، در شکل مناسب سن وارد برنامه شوند.
نه همیشه. قرمزی محدود پوست اطراف دهان ممکن است ناشی از تماس مستقیم غذا با پوست باشد و لزوماً نشانه واکنش سیستمیک نباشد. اما اگر همراه آن کهیر منتشر، تورم، استفراغ یا مشکل تنفسی ایجاد شده است، باید جدی‌تر بررسی شود.
خیر. مالیدن غذا روی پوست روش استاندارد تشخیص آلرژی غذایی نیست. تست‌های پوستی تشخیصی روش مشخص و استاندارد خود را دارند و باید توسط فرد آموزش‌دیده انجام شوند.
اگر علائم شدید هستند، دریافت کمک اورژانسی اولویت دارد. اگر واکنش خفیف یا نامشخص است، غذای مصرف‌شده، زمان شروع علائم، نوع واکنش و سابقه مصرف قبلی را ثبت کنید و برای بررسی علت اقدام کنید. از حذف طولانی‌مدت چند غذا یا آزمایش مجدد یک غذای مشکوک بدون برنامه مشخص خودداری کنید.
تجربه سایر والدین می‌تواند برای آشنایی با زندگی روزمره با آلرژی یا غذاهای جایگزین مفید باشد؛ اما جایگزین تشخیص نمی‌شود. علائم مشابه در دو کودک ممکن است علت کاملاً متفاوتی داشته باشند و دارو یا حذف غذایی مناسب یک کودک، لزوماً برای کودک دیگر مناسب نیست.
اگر فقط یک کار قرار است امروز انجام دهید، جزئیات واکنش کودک را بنویسید: غذا و ترکیبات آن، مقدار، فاصله زمانی تا شروع علائم، نوع علائم و مدت آن‌ها. همین یادداشت ساده، ارزیابی تخصصی را بسیار دقیق‌تر می‌کند.
این محتوا آموزشی است و جایگزین ارزیابی پزشکی اختصاصی نیست. اگر کودک سابقه واکنش جدی دارد یا چند ماده غذایی از برنامه او حذف شده است، ارزیابی فردی توسط پزشک و متخصص تغذیه ایمن‌تر از آزمون‌وخطای خانگی است.
معرفی اصولی غذاهای آلرژن و شروع ایمن غذای کمکی را قدم‌به‌قدم یاد بگیرید.
مشاهده‌ی دورههادر مشاوره، جایگزین‌های غذایی و کفایت تغذیه‌ای کودک شما بررسی و مسیر پیشنهادی مشخص می‌شود.
رزرو مشاورهآلرژی و حساسیت غذایی ایستگاه ششم است. هر جا سؤال بعدی‌تان بود، مسیر را از همان ایستگاه ادامه دهید.
